Hamam Nerenin İlçesidir? – Bu Soru Neden Beni Bu Kadar Düşündürüyor?
Yani… İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım. Arkadaş ortamında bolca espri yaparak her durumu komikleştiririm, ama aslında her şeyin üzerinde kafa yoran, her detayı düşünen biriyim. Hamam nerenin ilçesidir sorusu bana tam da bu kimliğimi hatırlattı. Ciddi olmak gerekirse, benzer şekilde gündelik hayatın anlamını çözmeye çalışırken her şeyde bir espri bulmak da hayatımı renklendiriyor. Evet, evet, “Hamam nerenin ilçesidir?” sorusu tam da bana göre, çünkü tam bu noktada zekâ seviyemle oynayıp biraz kafa karıştırabilirim. Şimdi soruya bir bakalım.
Hamam Nerenin İlçesidir?
Duyduğum anda, bambaşka bir yere gidiyorum. Hamam, düşündüğümde aklıma ilk olarak belki de her birimizin çocukluk yıllarında annelerimizin sıkça söylediği o cümle gelir: “Oğlum, biraz hamam havası al, gözlerim bu kadar bilgisayara bakmaktan yoruluyor.” Ya da belki de birinci sınıfta ilk kez Hamamönü’ne gittiğimde o meşhur su sesi ve buharın içindeki taze kaymak kokusu… Neredeydi o Hamam? Nereye bağlıydı? Ne ilginç bir yerdi, o kadar eski ve bir o kadar modern! İşte bu soruyu kendime her sorduğumda, tam bu ikilikle yüzleşiyorum: bir hamam düşüncesi, bir semt adı, yoksa başka bir şey mi?
Gerçekten, Hamam nerenin ilçesidir sorusuna bakarken biraz kendi içimde de kıyasıya bir kavga başlıyor. Hamam mı, hamam mı? İzmir’deyim, İzmirli olmanın getirdiği rahatlıkla konuşuyorum; “Hamam”, büyük ihtimalle bir yerleşim yeri gibi bir anlam taşıyor gibi gelmiyor bana. Daha çok o geleneksel Türk hamamlarının büyüsüne kapılmak gibi bir şey… Yani, ortada bir çelişki var, bu soruya takılmak çok doğal. Çünkü soruyu sorarken gerçekten düşünmeye başladım: Hamam gerçekten bir yer miydi?
İzmir’de Hamam: Bir Miti Çürütme Turu
Bir arkadaşım, bir gün, bir hamamın İzmir’de olduğunu söyledi. Gerçekten de şaşırdım, çünkü biliyorum ki İzmir’in ilçelerinde bir ‘Hamam’ yok. “Kardeşim, nasıl yani?” dedim. “Hamam ilçesi ne zaman kuruldu, bir köy mü, yoksa bir mahalle mi?” Yavaşça kavradım; meğer arkadaşım da tıpkı benim gibi, bu şehirde Hamam nerenin ilçesidir sorusunun komikliğinden zevk alıyordu. İzmir’de Hamam diye bir yer yok. Ama bir simge olarak birden çok çeşidini görebileceğiniz, hatta her sokakta neredeyse birkaç tane hamam bile bulabileceğiniz yerlerden biri var: Konak’tan Kemeraltı’na uzanan, tarihi kokuların her köşede hissedildiği, bir zamanlar hamamların yoğun olduğu bir bölge var.
Bir anlık kafa karışıklığına girdikten sonra, hemen aklıma şu espri geldi: “Ya, belki de hamamlar o kadar önemli ki, ilçeleri bile yok, sadece hamamlar arası bir yerleşim düzeni var.” Bu komik mi? Evet, bir o kadar komik! Yani İzmir’deki Hamam aslında “Hamam” adı altında bir yeri tanımlamak için değil, sadece bir kültürü simgeliyor. Tüm bunlar, aslında oraya her gittiğinizde size hep bir tarih kokusu getiren anılarla şekilleniyor.
Gündelik Yaşamda Hamamdan İzmir’e
Bir gün, bir arkadaşım Hamam’dan bir fotoğraf paylaştı, üzerine “Bu kadar yorgun ve kasvetli bir günün ardından bir hamam ziyareti gibisi yok” yazmış. Tabi hemen altına yorum yapıyorum: “Ama biliyor musun? Hamam nerenin ilçesi?” O anda arkadaşımın suratındaki ifadeyi görmek, bana biraz da kendi içsel felsefemi hatırlattı: Hamamı bir yerleşim yeri gibi düşünmek, insanın içine birden fazla kafa karıştıran fikir yerleştiriyor. Çünkü hamam, tarihi bir anı değil, bir deneyimdir. İzmir’deki hamamları hep bu bakış açısıyla inceledim.
Yani, İzmir’de Hamam denildiğinde insanlar daha çok, bir semt adı aramıyorlar. Onlar için bir hamam, o mistik atmosferin içinde, tarihsel dokusuyla parlayan bir simge haline gelmiş durumda. Çünkü İzmir’in tarihi boyunca her köşe başı, her sokak, bir zamanlar yerli halkın rahatlamak için sıklıkla tercih ettiği hamamlarla doluydu. Şimdi ise o geçmişten günümüze gelen buhamanlar, İzmir’in ruhunun bir parçası olarak karşımıza çıkıyor.
İzmirli Bir Genç Olarak Hamamı Anlamak
Düşünsenize, bir gün arkadaşlarla oturuyoruz, en sıradan yerlerde en sıradışı espriler dönüyor. “Arkadaşlar, bir şey söyleyeceğim, İzmir’de Hamam nerenin ilçesidir?” diyorum ve herkes bir anda gülmeye başlıyor. Düşünsenize, bu kadar basit bir soru bile o kadar komik hale gelmiş ki, şehrin kültürüne, tarihine, havasına o kadar farklı bir bakış açısıyla yaklaşmamızı sağlıyor.
Ve son olarak, iç sesim bana diyor ki: “Bir gün bir hamama gittiğinde, içinde bulunduğun her detay seni hem rahatlatacak hem de düşündürecek. Çünkü bir hamam, sadece bir fiziksel temizlik değil, bir zihinsel temizliktir.” Bu düşünceyi aklımda yavaşça kaybetmeden, yazıyı sonlandırıyorum. Çünkü gerçekten, soru sorulurken, bazen basit bir “Hamam nerenin ilçesidir?” sorusuna bile o kadar farklı anlamlar yükleniyor ki, aslında o kadar derinleşiyor ki…
Sonuç: Hamam, Bir İlçe Olmak Zorunda Değil
İzmir’deki Hamamlar semtini değil de bir gelenek, bir kültür olarak düşünebiliriz. Çünkü bir ilçeden daha fazlasıdır. Hamam, ruhumuzu dinlendiren bir mekan olmanın ötesinde, geçmişin ve modern zamanın iç içe geçtiği bir hayat tarzıdır.