Aşırı Stres Hangi Hastalıklarda Görülür? (Ve Stresi Yediğimiz Bir Pizza Gibi Düşünmemiz)
Hayat bazen öyle bir hale gelir ki, sabah uyanıyorsunuz, kahve dökülüyor, trafikte 45 dakika kaldıktan sonra işe geç kalıyorsunuz, patron size “Daha verimli olman lazım” diye uyarı yapıyor, akşam eve geldiğinizde en sevdiğiniz dizinin yeni bölümü yok ve akşam yemeğini pizza yerine “dondurulmuş makarna”yla geçiştiriyorsunuz. Gündelik stresin içinden geçerken, “Aşırı stres hangi hastalıklarda görülür?” diye sormak, aslında çok da uzak değil. Yani, bir zamanlar sinirsel kriz geçirdiğiniz o “kışkırtıcı” anları düşünün ve stresin bizimle olan ilişkisini anlamaya çalışın.
Evet, stres hayatımızın ayrılmaz bir parçası. Ama bu stres, bazen sadece “bugün çok çalıştım”dan daha fazlasına dönüşebiliyor. Hadi, Aşırı stres hangi hastalıklarda görülür? sorusuna bir göz atalım. Belki de biraz da eğlenerek bu konuda kafa yorabiliriz.
1. Anksiyete Bozukluğu: “Bu sabah patron bana bakarak ‘Yine mi geç kaldın?’ dedi, acaba bir sorun var mı?”
Anksiyete bozukluğu, yani halk arasında daha çok “kaygı bozukluğu” olarak bilinen hastalık, stresle doğrudan ilişkilidir. Bu rahatsızlık, aşırı kaygı, endişe ve korku haliyle kendini gösterir. Ve evet, genelde bu kaygılar o kadar abartılı olur ki, neyin yanlış olduğunu asla çözemeyiz. Bir kere şöyle bir şey düşünün:
Bir sabah iş yerinde patronunuza gülümsediğinizde, “Acaba yanlış bir şey mi söyledim?” diye 15 dakika düşünüp, “O mu gülümsedi, yoksa benden mi?” diye iç sesinizle cebelleşiyorsunuz. Anksiyete bozukluğu da tam olarak böyle bir şeydir! Stres, bu hastalığın temel tetikleyicisi olabilir.
Komik bir örnek:
“Ya şimdi patron gerçekten gülümsedi mi? Yoksa sadece mimik kaslarını mı çalıştırdı?”
“Okey, tamam. Ama ben yine de yedi kez kafamda düşündüm, yanlış yapmadım dimi?”
İşte bu tür düşünceler, anksiyete bozukluğunun “günün her saatinde küçük çaplı krizlere” neden olan bir hali.
2. Depresyon: “Sadece bir fincan kahve, güne başlamak için yeter mi?”
Depresyon da, aşırı stresin en güçlü tetikleyicilerinden biridir. Gündelik hayatın gereksinimlerine yetişmeye çalışırken, artan baskılar sonunda bir noktada “kapan” yapmanıza sebep olabilir. Ne mi demek istiyorum? İşte anlatayım:
Bazen bütün gün “Hiçbir şey yapmak istemiyorum, ama yapmam gereken çok şey var!” arasında bir yerde sıkışıp kalırsınız. Ve o sıkışmışlık, depresyonun ayak sesleridir. Depresyon, başta stresin işin içine girmesiyle kendini gösterse de, derinleşirse bir hastalığa dönüşebilir. Geceleri uyuyamazsınız, sabahları uyanamazsınız, kahve bile fazla gelir. Günü bitirmenin tek yolu, sabahları “Bugün de var mıydı ya?” diye düşünmek olur.
Yine bir komik iç ses:
“Bugün de işlerimi halletmeye çalıştım ama… sanırım akşam yine 7. sezonu izleyeceğim.”
Ve evet, maalesef bazen bir Netflix maratonu, günün en verimli anı olabiliyor.
3. Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): “Tekerleği sonuna kadar çevirmemek, başıma bir şey getirebilir mi?”
Obsesif kompulsif bozukluk, yani OKB, aşırı stresin sonucunda gelişebilecek bir başka rahatsızlıktır. Bu hastalık, kişinin sürekli bir şeyleri kontrol etme veya belirli bir davranışı yapma takıntısına girmesiyle kendini gösterir. Kafanızda hep bir düşünce döner durur, “Acaba kapıyı iyice kapattım mı?”, “Fırın açık mı kaldı?”, “Bu kez gerçekten her şeyi doğru yaptım mı?” gibi sorular, bir süre sonra gündelik hayatı ele geçirir.
Komik örnek:
Bir gün arkadaşım evime geldi, kapıyı 5 kez kontrol etti.
“Açık mı? Yok, kapalıydı. Ama yine de bir daha bakmalıyım.”
“Yapma ya, bir şey olmayacak, sen kontrol ettin.”
“Bilmiyorum, belki de camı açık bıraktım. Ya dışarıdan biri girerse?”
İşte bu sürekli kontrol etme durumu, aşırı stresin ortaya çıkardığı OKB hastalığının tipik bir belirtisidir.
4. Maddelerin Bağımlılık Yapıcı Etkisi: “Bir sigara içeyim de sonra strese devam”
Bazen stres o kadar yoğunlaşır ki, bu stresle baş edebilmek için fiziksel bağımlılıklar gelişebilir. Özellikle sigara içmek, alkol kullanımı ya da diğer bağımlılık yapıcı maddelere yönelme, aşırı stresin göstergesi olabilir. Yani, “Sadece bir sigara içeyim, sonra işlerimi hallederim,” dediğinizde, bilin ki bir şeyler yolunda gitmiyor.
Arkadaşla diyalog:
“Ya gerçekten stressiz bir gün yaşadım, kahve içip rahatladım.”
“Gerçekten mi? Bugün öğle yemeğini nasıl geçirdin? Pastaneye mi gittin?”
“Hıı, bir paket sigara aldım, sonra pizza yedim, kafamı toparladım.”
Ve işte aşırı stresin gerçekliği: Maddelere başvurma durumu. Ancak bu kısa vadeli bir çözüm sunar, uzun vadede sağlık problemleri çıkarabilir.
5. Stresin Fiziksel Yansımaları: “Bazen vücut da ağlıyor…”
Aşırı stres, bedeni de etkiler. Vücutta baş ağrıları, mide problemleri, kas ağrıları ve daha birçok fiziksel sorun görülebilir. Hani “bu kadar stresten sonra sırtım neden ağrıyor?” sorusu vardır ya, işte o sorunun cevabıdır.
Bir gün sırtımda ağrılarla uyandım ve düşündüm: “Acaba bu ağrı, dün patronla olan görüşmeden kaynaklanıyor olabilir mi?” Bazen stres, vücutta fiziksel bir tepkime yaratabilir ve belki de işte o zaman, stresin sadece zihinsel değil, bedensel de bir sorun olduğunu fark edersiniz.
—
Sonuç: Stresin İlişkisi Var, Ama “Hastalıklar” Konusunda Ne Yapmalıyız?
Sonuç olarak, aşırı stres hangi hastalıklarda görülür diye bakınca, stresin gerçekten hayatımızı etkileyen ve bazen de yol açabileceği hastalıkları anlamak önemli. Kaygı, depresyon, OKB, bağımlılık ve fiziksel rahatsızlıklar… Hepsi stresin ne kadar derin bir etki yarattığını gösteriyor.
Ve evet, stresle baş etmek bazen zor olsa da, hafifçe espri yapmak, bir kahve içmek ve “Tamam ya, bu kadar da abartmam” demek, bazen durumunuzu biraz hafifletebilir. Unutmayın, stres hepimizin hayatında var, ama yönetebilecek gücümüz de var. Hadi, stresle daha iyi başa çıkmak için biraz gülümseyin. Yani, belki de o bir sigara içmenin önüne geçebilirsiniz.